Spleetlamponderzoek: opbouw, werkwijze en wat u ermee ziet

Waarvoor gebruikt u een spleetlamp?

De spleetlamp is het meest gebruikte onderzoeksinstrument in de oogzorg. U kijkt er vergroot mee naar het oog, en doordat u de lichtbundel tot een smalle spleet kunt knijpen, ziet u de doorsnede van doorzichtige weefsels. Zo komt u erachter in wélke laag van het hoornvlies een afwijking zit, en niet alleen dát er iets is.

Hoe een spleetlamp is opgebouwd

Het verlichtingssysteem

Het verlichtingssysteem levert een bundel waarvan u de breedte, de hoogte, de hoek en de kleur instelt. Met een smalle spleet krijgt u een optische doorsnede; met een brede bundel overziet u het hele voorsegment. Een blauwfilter gebruikt u samen met fluoresceïne om beschadigingen van het hoornvlies zichtbaar te maken.

De binoculaire microscoop

U kijkt met beide ogen, dus u ziet diepte. Dat is precies wat u nodig heeft om te bepalen hoe diep een litteken of een infiltraat ligt. De vergroting is in stappen instelbaar: 3 stappen volstaat voor het dagelijks werk, 5 stappen geeft meer ruimte bij fijn onderzoek.

Kin- en voorhoofdsteun

De klant legt de kin op de steun en het voorhoofd tegen de band. Dat is niet alleen prettiger, het houdt het oog ook stil en op de juiste hoogte. Zonder goede positionering krijgt u geen reproduceerbaar beeld.

Joystick en fijninstelling

Met de joystick verplaatst u het hele instrument en stelt u scherp; met de fijninstelling verandert u hoek en intensiteit. Deze bediening bepaalt in de praktijk hoe snel u werkt.

Het onderzoek stap voor stap

Voorbereiding

Leg kort uit wat er gaat gebeuren. Contactlenzen gaan uit, en vraag de klant niet in de ogen te wrijven. Wie weet wat hem te wachten staat, zit stiller.

Positioneren

Stel de hoogte van de spleetlamp en de tafel zo in dat de ooghoogte overeenkomt met de markering op de kinsteun. Werk daarna altijd in dezelfde volgorde, dan slaat u niets over.

De vaste volgorde

Van buiten naar binnen:

Oogleden en omgeving

Beoordeel de oogleden, de wimpers en de klierafvoer op ontsteking, korstjes of zwelling.

Bindvlies en harde oogrok

Het bindvlies en de sclera laten roodheid, vaatverwijding en zwelling zien — denk aan conjunctivitis of scleritis.

Hoornvlies

Kijk naar de helderheid, de vorm en eventuele littekens, erosies of infiltraten van het hoornvlies. Met fluoresceïne en blauw licht springen beschadigingen eruit.

Voorste oogkamer

Beoordeel de diepte en de helderheid. Cellen of flare in de voorste oogkamer wijzen op een uveïtis; een ondiepe kamer is van belang bij de inschatting van glaucoom.

Iris en pupil

Let op kleur, vorm en de reactie op licht. Onregelmatigheden kunnen duiden op iritis of eerdere ingrepen.

Lens en glasvocht

Troebelingen in de lens zijn cataract. Met de juiste instelling beoordeelt u ook het voorste glasvocht.

Wat u ermee opspoort

Met een spleetlamponderzoek herkent u onder meer:

• Hoornvlieserosies en -ulcera: onderbrekingen in het epitheel, goed zichtbaar met fluoresceïne.
• Cataract: troebelingen in de lens, te beschrijven naar plaats en dichtheid.
• Conjunctivitis: roodheid en zwelling van het bindvlies.
• Glaucoom: mede te beoordelen aan de diepte van de voorste oogkamer en de papil.
• Diabetische retinopathie: met een aanvullende lens zichtbaar als micro-aneurysmata en bloedinkjes.

Wat het onderzoek sterk maakt

U ziet detail

Door de vergroting ziet u kleine veranderingen die met het blote oog niet opvallen. Dat maakt vroege opsporing mogelijk.

U kunt beschrijven wat u ziet

Plaats, diepte en omvang zijn vast te leggen, zodat een collega uw bevinding kan navolgen.

U kunt vergelijken in de tijd

Bij een controle ziet u of iets groter, kleiner of gelijk is gebleven. Daar hangt het behandelbeleid vaak van af.

Waar u rekening mee houdt

De klant moet stil kunnen zitten

Bij jonge kinderen en bij mensen die moeilijk stil zitten, lukt dat niet altijd. Een draagbare spleetlamp biedt dan uitkomst.

Het vraagt ervaring

Onderscheid maken tussen een onschuldige variatie en een afwijking leert u vooral door veel te kijken.

Het licht is fel

Het onderzoek doet geen pijn, maar de lichtbundel is onaangenaam. Werk vlot en geef tussendoor rust.

In welke praktijken

• Oogartsen: standaardonderzoek bij vrijwel elk consult.
• Optometristen: bij contactlenscontroles, roodheid en klachten van het voorsegment.
• Spoedeisende zorg: bij oogletsel en corpora aliena, om snel te kunnen beslissen.

Opleiding en onderhoud van vaardigheid

Optometristen en oogartsen leren het spleetlamponderzoek tijdens hun opleiding. Daarna geldt hetzelfde als voor elk onderzoek: wie het wekelijks doet, ziet meer dan wie het af en toe doet. Bijscholing loont, zeker nu er beeldvorming aan de instrumenten wordt gekoppeld.

Waar de techniek naartoe gaat

Beeld vastleggen en delen

Steeds meer spleetlampen hebben een camera-aansluiting. Een foto in het dossier maakt vergelijken bij een controle eenvoudig en helpt bij verwijzing.

Onderzoek op afstand

Met vastgelegde beelden kan een oogarts op afstand meekijken. Voor praktijken buiten de grote steden scheelt dat de patiënt een rit.

Tot slot

De spleetlamp blijft het instrument waarmee u het voorsegment beoordeelt. Bij de aanschaf let u vooral op de kwaliteit van de optiek, het aantal vergrotingsstappen en de leverbaarheid van onderdelen — daar merkt u jarenlang het verschil. Bekijk de spleetlampen of vraag een offerte aan voor een advies op maat.

Veelgestelde vragen